Spreekuur onder de boom
Het is nog donker wanneer zorgverlener Fanizo Simenti op zijn fiets stapt. Voor hem ligt een tocht van bijna 20 kilometer over stoffige zandwegen in Kasungu District, centraal Malawi. Achter op zijn bagagedrager staat een koelbox met vaccins. De zon is nog niet op, maar de hitte hangt al in de lucht. 'Ik doe dit meerdere keren per week,' vertelt hij.
Zijn bestemming is geen gezondheidscentrum of kliniek, maar een open plek onder een grote boom. Moeders zitten met hun kinderen op de grond. Geiten lopen tussen de wachtenden door, peuters spelen in het stof en een paar geleende plastic stoelen vormen samen de spreekkamer. 'Dit is onze maandelijkse outreach-clinic,' zegt Simenti. 'We hebben 21 van dit soort plekken in deze regio.'
De enige zorgverlener
Voor duizenden gezinnen is dit geen tijdelijke oplossing. Dit ís de gezondheidszorg. In Malawi woont ruim 80 procent van de bevolking op het platteland. Tegelijkertijd kampt het land met een enorm tekort aan zorgverleners: er zijn slechts 0,5 artsen en 5 verpleegkundigen of verloskundigen per 10.000 inwoners. Voor veel gezinnen is een 'community health worker' als Simenti de enige zorgverlener die ze ooit zien.
Onder de boom onderzoekt hij kinderen met malaria, longontsteking en diarree. Hij vaccineert baby's, controleert groei en voeding en verwijst zwangere vrouwen door wanneer hij complicaties vermoedt. Alles wat hij vandaag niet kan doen, moet wachten. En soms heeft een patiënt die tijd niet.
Als we met 10 zorgverleners zouden zijn, zouden veel meer families de zorg krijgen die ze nodig hebben.
In het regenseizoen is er geen zorg
'Mensen hier zijn arm,' zegt hij. 'Zelfs een korte reis naar het ziekenhuis is onmogelijk als je geen geld hebt voor vervoer.' Hij denkt terug aan een moeder die haar kind verloor voordat ze het ziekenhuis bereikte. 'Ze probeerden hulp te krijgen, maar konden geen snel transport betalen. Toen ze eindelijk aankwamen, zei de arts dat het kind al overleden was.' Het is een herinnering die hem niet loslaat. Hij weet dat snelle zorg het verschil kan maken. Maar hij weet ook dat hij niet overal tegelijk kan zijn.
Alsof dat nog niet kwetsbaar genoeg is, verdwijnt zijn spreekkamer een paar maanden per jaar letterlijk. 'Er is hier geen gebouw,' vertelt hij. 'We werken onder een boom. Tijdens het regenseizoen moeten we de spreekuren annuleren. Dan blijven mensen weken zonder zorg.' Geen wachtkamer. Geen dak. Geen elektriciteit. Geen stromend water. Alleen de hoop dat het droog blijft.
Een dag van Simenti
Via Amref Health Africa volgde Simenti een aanvullende opleiding tot community health worker. Daardoor kan hij complicaties eerder herkennen, meer behandelingen uitvoeren en levensreddende zorg dichter bij gezinnen brengen.
Toch draagt één zorgverlener nog altijd de verantwoordelijkheid voor ruim 4.300 mensen, veel meer dan de Malawische overheid als wenselijk ziet.
'Ik hoop dat meer mensen deze opleiding krijgen,' zegt Simenti. 'Als we met 10 zorgverleners zouden zijn, zouden veel meer families de zorg krijgen die ze nodig hebben.'
'Omdat we van dit werk houden, gaan we door'
Aan het einde van de dag stapt hij weer op zijn fiets. 20 kilometer terug. Morgen wacht de volgende outreach-clinic. De volgende kinderen. De volgende zwangere vrouw. De volgende beslissing. 'Het is zwaar", zegt hij. 'Maar omdat we van dit werk houden, gaan we door.'
De spiegel van huisarts Paul Vlake: 'Veel overeenkomsten tussen ons werk'
'Simenti bereikt veel met eenvoudige middelen, heeft hart voor zijn mensen.'
Waarom zorg soms onder een boom begint
In Malawi woont ruim 80% van de bevolking op het platteland. Voor veel gezinnen is een ziekenhuis uren reizen en vervoer vaak onbetaalbaar. Tegelijkertijd kampt het land met een groot tekort aan zorgverleners: er zijn slechts 0,5 artsen en 5 verpleegkundigen of verloskundigen per 10.000 inwoners. Daardoor is zorg in afgelegen dorpen vaak afhankelijk van één zorgverlener die de gemeenschap goed kent.
Die zorgverleners, Health Surveillance Assistants (HSA's), vormen inmiddels meer dan de helft van alle medewerkers van het Malawische ministerie van Volksgezondheid. Ooit werden zij opgeleid om cholera-uitbraken te bestrijden, maar hun werk groeide uit tot veel meer: vaccinaties, moeder- en kindzorg, behandeling van veelvoorkomende ziekten, gezondheidsvoorlichting en het doorverwijzen van patiënten die specialistische zorg nodig hebben. Toch kregen zij jarenlang slechts twaalf weken opleiding, terwijl hun verantwoordelijkheden steeds verder toenamen.
Om die kloof te dichten introduceerde Malawi in 2024 voor het eerst een éénjarige, officieel erkende opleiding. Simenti behoort tot de eerste lichting zorgverleners die deze opleiding afrondde. Daardoor kan hij complicaties eerder herkennen, meer behandelingen uitvoeren en levensreddende zorg dichter bij gezinnen brengen.
Hoe Amref het verschil maakt
Samen met het Malawische ministerie van Volksgezondheid ontwikkelde Amref Health Africa deze nieuwe opleiding voor Health Surveillance Assistants. Tussen november 2023 en januari 2025 werden de eerste 497 zorgverleners opgeleid. Tijdens hun praktijktraining brachten zij gezondheidszorg dichter bij 480.381 mensen, waaronder bijna 30.000 zwangere vrouwen en ruim 70.000 kinderen onder de vijf jaar.
De resultaten laten zien hoe groot het verschil is dat één goed opgeleide zorgverlener kan maken. Het succes van de eerste lichting overtuigde ook andere financiers om te investeren in de opleiding van nieuwe zorgverleners, zodat steeds meer afgelegen gemeenschappen toegang krijgen tot goede gezondheidszorg.
Help meer zorgverleners zoals Simenti op weg
Voor duizenden gezinnen is een goed opgeleide zorgverlener het verschil tussen op tijd hulp krijgen of te laat komen. Met jouw bijdrage help je Amref om meer zorgverleners in Afrika op te leiden, zodat essentiële gezondheidszorg ook de meest afgelegen dorpen bereikt. Zorgverleners voor zorgverleners!
Contact
Heb je zelf een idee voor fondsenwerving? Of voor een andere activiteit in het kader van Amref en gezondheid in Afrika? Dan is het netwerk van VvAA een goed beginpunt.
- amref@vvaa.nl