Tien bevallingen, één verloskundige
In de New Masala Clinic in Zambia weet verloskundige Patricia Moonde nooit hoe haar nachtdienst zal verlopen. Soms staat ze er op de kraamafdeling helemaal alleen voor.
'Soms ben je helemaal alleen op de kraamafdeling', vertelt ze. 'En dan zijn er tien vrouwen tegelijk aan het bevallen.' Ze beschrijft hoe zo'n nacht eruitziet: 'Je helpt de eerste vrouw bevallen, legt de baby op haar buik en rent direct door naar de volgende. Dan naar de volgende. Tot alle baby's geboren zijn.'
Alles kan in enkele ogenblikken omslaan
In een kleine gezondheidskliniek waar meer dan 54.000 mensen afhankelijk zijn van zorg, is dit geen uitzonderlijke nachtdienst. Voor Nederlandse zorgverleners is het bijna onvoorstelbaar: één verloskundige, tien vrouwen die bevallen, zonder extra handen of achtervang. Toch is dit voor Patricia dagelijkse praktijk.
En juist tijdens een bevalling kan alles in enkele ogenblikken omslaan. Een moeder begint hevig te bloeden. Een baby krijgt geen lucht. Een hoge bloeddruk leidt tot pre-eclampsie. Terwijl Patricia bij het ene bed staat, kan een paar meter verder een ander leven van haar aandacht afhangen. Iedere beslissing kan het verschil maken tussen leven en dood.
Als het langer duurt dan we verwachten, is dat een angstig moment voor zowel de moeder als voor mij.
De eerste huil van een pasgeboren baby
Die verantwoordelijkheid voelt ze bij iedere geboorte. 'Als het langer duurt dan we verwachten, is dat een angstig moment voor zowel de moeder als voor mij als verloskundige.' Want soms komt de eerste huil niet. Hoe vertel je een moeder die negen maanden op haar kind heeft gewacht dat haar baby niet ademt?
Zambia telt slechts 488 verloskundigen op bijna 920.000 zwangerschappen per jaar. In Nederland zijn er ruim 4.100, op zo'n 165.000 geboorten. Dankzij aanvullende training van Amref Health Africa leerde Patricia complicaties eerder herkennen en handelen bij acute situaties. Via Amrefs Leren voor Leven-programma, gesteund door VvAA, krijgen meer verpleegkundigen in Zambia de kans zich verder op te leiden. Want als je er alleen voor staat, moet je kunnen vertrouwen op wat je weet en kunt.
Na ruim twintig jaar went één geluid voor Patricia nooit: de eerste huil van een pasgeboren baby. Het geluid dat vertelt dat het goed is gegaan. Voor ze zich omdraait naar de volgende moeder.
Goede zorg begint met goed opgeleide zorgverleners. Overal ter wereld.
De spiegel van verloskundige Myrte de Geus
Verloskundige Myrte de Geus (49) uit Leiden voelt verwantschap met én bewondering voor haar Zambiaanse vakgenoot Patricia. 'We kunnen allebei veel aan. Daar zijn we voor opgeleid, en de meeste verloskundigen houden ook wel van actie.'
Foto:@kindaanhuisfotografie
Waarom Zambia zoveel meer zorgverleners nodig heeft
Achter Patricia’s overvolle kraamafdeling schuilt een veel groter probleem: Zambia heeft te weinig goed opgeleide zorgverleners. In 2021 waren er in Zambia 18,6 verpleegkundigen en verloskundigen per 10.000 inwoners. In Nederland zijn dat er ongeveer 117. Bij artsen is het verschil nog groter: Zambia telt 3 artsen per 10.000 inwoners, tegenover 39 in Nederland.
Dat tekort wordt juist rond een geboorte voelbaar. Verloskundigen en verpleegkundigen staan niet alleen naast een moeder tijdens de bevalling. Ze begeleiden haar tijdens de zwangerschap, bieden zorg na de geboorte en zorgen voor pasgeboren baby's die extra hulp nodig hebben.
Maar meer zorgverleners opleiden is niet zomaar geregeld. De opleidingscapaciteit is beperkt en voor verpleegkundigen die al werken, is verder studeren vaak moeilijk te combineren met hun diensten. Ook studieverlof krijgen kan een obstakel zijn.
Daarom zijn er niet alleen meer zorgverleners nodig. De mensen die iedere dag al voor moeders en baby's klaarstaan, moeten ook de kans krijgen om zich verder te ontwikkelen. Zodat Patricia er tijdens die volgende drukke nachtdienst niet alleen voor hoeft te staan.
Hoe Leren voor Leven het zorgsysteem versterkt
Om het tekort aan goed opgeleide zorgverleners aan te pakken, startte Amref Health Africa in Zambia in 2021 met Leren voor Leven. VvAA steunt dit programma. Verpleegkundigen die al in de zorg werken, kunnen zich verder opleiden via een combinatie van online lessen en praktijkonderwijs. Zo kunnen zij blijven werken terwijl ze leren. Amref werkt hiervoor samen met het Zambische ministerie van Volksgezondheid en de organisatie die in Zambia verantwoordelijk is voor de opleiding en registratie van verpleegkundigen en verloskundigen.
De aanpak is inmiddels op grote schaal ingevoerd. Al in 2022 waren 35 onderdelen van de verpleegkundeopleiding officieel goedgekeurd voor deze manier van leren en werkten 28 opleidingsinstellingen ermee. Op dat moment volgden 510 verpleegkundigen het verkorte opleidingstraject. Uiteindelijk is het doel om meer dan 1.200 verpleegkundigen de kans te geven zich verder te kwalificeren.
Zo investeert Amref niet alleen in één zorgverlener, maar in een sterker zorgsysteem. Niet door één Patricia nóg harder te laten werken, maar door te zorgen dat er meer goed opgeleide zorgverleners naast haar komen te staan.
Help meer verloskundigen klaarstaan voor moeder en baby
Tijdens een bevalling kan in enkele minuten alles veranderen. Dan kan een goed opgeleide verloskundige het verschil maken tussen leven en dood. Met jouw bijdrage aan Africa Health Africa help je meer verloskundigen zoals Patricia op te leiden, zodat meer moeders en baby's de zorg krijgen die ze nodig hebben.
Contact
Heb je zelf een idee voor fondsenwerving? Of voor een andere activiteit in het kader van Amref en gezondheid in Afrika? Dan is het netwerk van VvAA een goed beginpunt.
- amref@vvaa.nl
Meer lezen?
De spiegel van Myrte de Geus
Verloskundige Myrte de Geus voelt verwantschap met én bewondering voor vakgenoot Patricia Moonde uit Zambia.
Spreekuur onder de boom
'In het regenseizoen is er geen zorg'