‘Je wordt niet alleen afgerekend op wat je wist, maar ook op wat je had moeten weten’

Jurist gezondheidsrecht Agatha Hielkema en advocaat Miriam Ruijters van VvAA Legal zien dat regelmatig. 'Risico's volledig uitsluiten kan simpelweg niet’, zegt Hielkema. ‘Het gaat erom dat je weet waar de kwetsbaarheden zitten, zorgvuldig handelt én kunt aantonen wat je hebt gedaan.’

‘Alles wordt tegenwoordig vastgelegd’ 

Volgens Ruijters en Hielkema worden juridische risico’s steeds zichtbaarder. Patiënten en werknemers zijn mondiger geworden, terwijl AI en online informatie de drempel om klachten in te dienen verlagen. ‘We zien steeds vaker klachtbrieven die duidelijk met AI zijn opgesteld’, zegt Ruijters. ‘Mensen weten sneller hun weg naar juridische procedures te vinden.’

Daarnaast verandert digitalisering de dagelijkse praktijk. Gesprekken worden opgenomen, reviews verschijnen online en informatie wordt sneller gedeeld. ‘Alles wordt tegenwoordig vastgelegd’, zegt Hielkema. ‘Dat maakt professionals voorzichtiger en formeler in hun communicatie.’

Zorgplicht gaat verder dan goede zorg

Een belangrijk juridisch begrip binnen risicomanagement is zorgplicht. Voor werkgevers betekent dat onder meer dat medewerkers veilig moeten kunnen werken, zowel fysiek én sociaal. Ruijters ziet veel zaken rondom grensoverschrijdend gedrag en sociale veiligheid. ‘Werkgevers moeten signalen serieus nemen. Doe je dat niet, dan kan dat juridisch én financieel grote gevolgen hebben.’ Tegelijkertijd vraagt het om balans. ‘Reageer je te snel, dan kan iemand onterecht beschadigd raken. Doe je te weinig, dan krijg je juist het verwijt dat je niet hebt ingegrepen.’ Ook richting patiënten speelt zorgplicht een grote rol. Zeker in complexe situaties, bijvoorbeeld binnen de GGZ of bij agressief gedrag van patiënten. ‘Je kunt niet zomaar zeggen: “Dan behandelen we deze patiënt niet meer.” Je hebt ook een verantwoordelijkheid voor continuïteit van zorg.’

Aansprakelijkheid ontstaat vaak achteraf

Aansprakelijkheid draait vaak minder om wat er is gebeurd, dan om wat een organisatie achteraf kan laten zien of bewijzen. ‘Je wordt niet alleen afgerekend op wat je wist, maar ook op wat je had moeten weten.’ Daarom zijn goede dossiers, actuele procedures en duidelijke afspraken essentieel. Toch gaat het daar regelmatig mis, ziet Ruijters. ‘Werkgevers onderschatten vaak hoeveel nodig is om een goed dossier op te bouwen. Bij de rechter strandt een groot deel van die zaken omdat het dossier niet compleet genoeg is.’

Kleine fouten, grote gevolgen

 Ook samenwerking met zzp’ers, leveranciers en externe partijen vraagt om alertheid. Zorgorganisaties hebben een vergewisplicht: de verantwoordelijkheid om vooraf te controleren of iemand bevoegd en geschikt is voor het werk. ‘Controleer diploma’s, registraties en referenties’, zegt Hielkema. ‘En gebruik vooral gezond verstand.’ Juist kleine details kunnen later grote gevolgen hebben. Bijvoorbeeld wanneer een registratie verlopen blijkt of informatie tijdens een sollicitatie bewust is achtergehouden.

Risicomanagement draait om voorbereid zijn

De belangrijkste boodschap van beide juristen: probeer risico’s niet volledig uit te sluiten, maar zorg dat je voorbereid bent. ‘Risicomanagement betekent niet dat er nooit iets misgaat’, zegt Hielkema. ‘Het betekent dat je ontwikkelingen blijft volgen, zorgvuldig handelt en op tijd hulp inschakelt.’ Volgens Ruijters wachten organisaties daar nog te vaak mee. ‘Veel problemen worden groter omdat mensen te lang doorgaan zonder advies te vragen. Terwijl je risico’s juist vaak kunt beperken door eerder aan de bel te trekken.’