‘Digitalisering moet de zorg menselijker maken, niet afstandelijker’

De druk op de huisartsenzorg neemt toe. Zorgvragen worden complexer, personeelstekorten groeien en de administratieve last blijft hoog. Tegelijkertijd biedt digitalisering nieuwe kansen. Maar hoe zorg je dat technologie het werk echt verlicht en niet juist extra belasting oplevert?

Denise Jordaan, manager IT & digitale zorg bij Hadoks, ziet het dagelijks in de regio Haaglanden. ‘De grootste uitdaging is het bereikbaar en beschikbaar houden van de zorg,’ zegt ze. ‘Digitalisering kan daarin ondersteunen, mits het goed is ingericht en echt aansluit bij de praktijk.’

Een complexe regio met grote verschillen

Hadoks is de regionale huisartsenorganisatie van, voor en door huisartsen in Haaglanden. De organisatie regelt de huisartsenspoedzorg in de avond, nacht en weekenden en ondersteunt praktijken overdag. Daarnaast vertegenwoordigt Hadoks huisartsen in regionale samenwerkingen met ziekenhuizen, gemeenten en zorgverzekeraars.

‘Onze rol is om de huisartsenzorg toegankelijk en toekomstbestendig te houden,’ vertelt Denise. ‘Dat doen we door gezamenlijk voorzieningen te organiseren, praktijken te ontzorgen en regionaal samen te werken, ook op het gebied van digitalisering.’

Die regionale samenwerking is geen luxe. Haaglanden is groot en complex georganiseerd, met veel VVT-organisaties en twee grote ziekenhuizen die ieder met eigen systemen werken. ‘Die versnippering maakt veilige en eenduidige informatie-uitwisseling ingewikkeld.’

Daar komt bij dat de regio grote sociaaleconomische verschillen kent. Sommige wijken behoren tot de rijkste van Nederland, andere tot de armste. ‘We hebben te maken met grote gezondheidsverschillen, culturele diversiteit, meertaligheid en een hoog percentage laaggeletterdheid. Digitale oplossingen moeten daarop aansluiten. Anders vergroot digitalisering de ongelijkheid in plaats van dat het de zorg toegankelijk houdt.’

Meer dan techniek alleen

De invoering van digitale triage is daar een goed voorbeeld van. Volgens Denise vraagt dat om veel meer dan een nieuwe tool installeren. ‘Het vereist sturing op kwaliteit en veiligheid. We combineren onze kennis van zorgprocessen met technologische ontwikkelingen zoals kunstmatige intelligentie. Alleen dan kan zo’n oplossing echt waarde toevoegen.’

Toch lopen praktijken bij implementatie regelmatig tegen dezelfde drempels aan. ‘Er is vaak terughoudendheid. De angst dat digitalisering extra werk oplevert of onbekende risico’s met zich meebrengt. En eerlijk is eerlijk: implementatie kost aandacht en tijd. Dat is schaars in een volle praktijk.’ Daarom zet Hadoks sterk in op begeleiding, training en het delen van ervaringen tussen praktijken. ‘Goede voorbeelden werken aanstekelijk.’

De angst voor minder persoonlijk contact

Een van de grootste zorgen bij digitalisering bleek achteraf onnodig. ‘Je hoort vaak dat het zou leiden tot minder persoonlijk contact tussen huisarts en patiënt,’ zegt Denise. ‘Maar vaak zien we juist het tegenovergestelde.’

Een concreet voorbeeld is AI-ondersteuning tijdens consulten, waarbij gesprekken automatisch van spraak naar tekst worden omgezet. ‘Dat vermindert de administratieve last. Zorgverleners hoeven minder te typen en hebben meer aandacht voor de patiënt. Zowel zorgverleners als patiënten reageren daar positief op.’ Voor Denise is dat een belangrijke toetssteen: ‘Als een oplossing geen tijd bespaart of de werkdruk niet verlaagt, dan beginnen we er niet aan. Digitalisering moet het werk makkelijker maken, anders voegen we niets toe.’

Vertrouwen in de AI Triage Assistent

Hadoks werkt momenteel aan de ontwikkeling van een AI Triage Assistent voor de huisartsenspoedzorg. Een innovatie waar Denise veel vertrouwen in heeft. ‘Deze AI-gestuurde tool ondersteunt vóór en tijdens het triagegesprek. In de toekomst kan het systeem meeluisteren, informatie analyseren en triagisten helpen met relevante vervolgvragen of het signaleren van patronen.’

Het doel is helder: sneller een eerste inschatting van de urgentie maken en patiënten met een hoog risico eerder herkennen. ‘We verwachten dat dit grote impact heeft op zowel de kwaliteit van de triage als de efficiëntie van het spoedzorgproces. Zo dragen we bij aan toegankelijke, betaalbare en toekomstbestendige spoedzorg.’

Verschillende snelheden, één gezamenlijke koers

Met 360 huisartsleden kent Hadoks grote verschillen in tempo en werkwijze. ‘Bij oplossingen die praktijken individueel kunnen toepassen, werken we met koplopers. Hun ervaringen gebruiken we om anderen te inspireren.’

Gaat het om noodzakelijke regionale veranderingen, dan biedt Hadoks extra begeleiding of financiële ondersteuning. ‘We organiseren het zo dat alle praktijken kunnen aansluiten en zoveel mogelijk worden ontlast.’

De belangrijkste les voor andere regio-organisaties? Volgens Denise draait het niet om techniek, maar om visie. ‘Regionale samenwerking slaagt alleen als je iedereen vroeg en transparant meeneemt in de koers. Onze strategie heet niet voor niets ‘De Kracht van Samen’. We betrekken huisartsen en assistentes bij elke verandering en toetsen steeds of het in de praktijk echt meerwaarde oplevert.’

Digitale zorg met menselijke maat

Toch blijft het zoeken naar balans. Zorg moet volgens Denise nooit uitsluitend digitaal worden. ‘Persoonlijk contact moet altijd beschikbaar blijven, zeker voor mensen die moeite hebben met techniek. Juist door digitale kanalen in te zetten voor wie dat kan, blijft de zorg toegankelijk en menselijk voor degenen die het hardst hulp nodig hebben.’

Ze erkent ook dat er nog werk te doen is. ‘We slagen er nog niet altijd in om specifieke patiëntengroepen voldoende te ondersteunen. De middelen en expertise ontbreken soms. Maar het bewustzijn groeit. We moeten voorkomen dat de kloof tussen patiënten groter wordt door digitalisering.’

Wat vraagt samenwerking van leiderschap?

Voor Denise persoonlijk betekende regionale samenwerking ook een leerproces. ‘Ik heb moeten leren mijn focus te verleggen naar het concrete en uitvoerbare. Wat heeft de huisarts of assistente hier morgen aan? Welke directe meerwaarde levert dit op?’

En misschien nog wel belangrijker: ‘Ik heb moeten afleren om te snel te willen gaan. Een plan is pas goed als het realistisch en behapbaar is voor de werkvloer, niet alleen als het theoretisch klopt.’

Over 5 jaar

Als het lukt om de ingezette koers vast te houden, ziet Denise een regio waarin huisartsen nog beter worden ondersteund door centrale voorzieningen. Waar wijkgericht wordt gewerkt en verschillen tussen buurten serieus worden genomen. ‘Patiënten in de regio Haaglanden moeten kunnen rekenen op toegankelijke huisartsenzorg van goede kwaliteit: toekomstbestendig ingericht, overdag en in de avond, nacht en weekenden.’

Digitalisering is daarin geen doel op zich, maar een middel. ‘Het gaat uiteindelijk niet om de technologie,’ besluit Denise. ‘Het gaat erom dat we samen de zorg toegankelijk en menselijk houden. Daar maken we het verschil.’