VvAA-leden Sandra, Dorenda en Janneke verbinden hoofd, hart en hormonen

Het idee voor het H3-Netwerk ontstond in 2022 op een symposium. Sandra sprak als expert over ADHD bij vrouwen, Janneke over de invloed van ADHD-medicatie op het hart bij vrouwen. Na afloop zei Janneke tegen Sandra: ‘De vrouwen die jij beschrijft, zie ik elke dag op mijn poli.’ Dat was het begin van een samenwerking die uitmondde in een interdisciplinair netwerk: H3 staat voor hoofd, hart en hormonen.

Inmiddels is een publicatie verschenen over hun eerste onderzoek. Wat bleek: bij 35% van de vrouwen op de vrouwenhartpoli van de Heartlife-kliniek kwamen bij screening duidelijke ADHD-symptomen naar voren. ‘Dan heb je het dus niet over milde klachten’, zegt Sandra. ‘Deze vrouwen hadden ernstige hartproblemen en psychische klachten die nooit eerder herkend of behandeld zijn.’ Dat was een alarmsignaal en aanleiding voor de oprichting van H3-netwerk.

1 vrouw, 3 disciplines 

Ook gynaecoloog Dorenda, die vrouwen met complexe overgangsklachten behandelt, herkende Sandra’s verhaal. ‘Zij vond net als wij veel onderliggende psychiatrie in haar populatie op de overgangspoli van het OLVG. Toen dachten we: als wij allemaal dezelfde vrouwen zien, maar niet samenwerken, dan missen we de point.’ In een strandhuisje in Den Haag ontstond het plan om krachten te bundelen. Sandra, Dorenda en Janneke schoolden elkaar bij en bedachten de naam. ‘We zijn gewoon begonnen’, blikt Sandra terug. ‘Wat ons bindt is de overtuiging dat je pas tot goede zorg komt als je de vrouw als geheel bekijkt.’

Tussen wal en schip

Vrouwen met ADHD lopen vaak jarenlang rond met klachten die niet onderkend worden. De aandoening is lang gezien als iets van drukke jongetjes. Maar vrouwen hebben even vaak ADHD als mannen. ADHD bij vrouwen is minder bekend bij artsen en vrouwen maskeren hun klachten of krijgen een andere diagnose: depressie, angst of burn-out. Vooral tijdens de overgang gaat het langdurig mis. De daling van oestrogeen, bijvoorbeeld na een bevalling of in de overgang, versterkt de ADHD-symptomen of andere mentale klachten en dat kan echt ontwrichtend zijn.

Dat leidt niet zelden tot uitval op het werk, relatieproblemen of somatische klachten. ‘Er zijn vrouwen die eindigen op de eerste hulp met hartklachten, maar die onterecht gerustgesteld worden’, ziet Sandra. ‘Terwijl stress, angst of depressie, slapeloosheid en mentale klachtens wel degelijk impact hebben op hart en vaten.’ Vrouwen met veel stress kunnen spasmen van de microcoronaire bloedvaten ontwikkelen, die wel klachten geven maar niet makkelijk te diagnostiseren zijn vanwege het tijdelijke karakter van de spasmen.

Hormonen als sleutel

Inmiddels heeft het H3-netwerk met ZonMw-subsidie regionale H3-netwerken opgezet, waarin huisartsen, specialisten uit verschillende disciplines, verpleegkundig specialisten en PA’ers samenwerken. Aanmeldingen uit de verschillende provincies zijn nog steeds zeer welkom. Sandra: ‘We willen bewustzijn creëren en tools aanreiken: hoe herken je dit, wat kun je zelf doen, wanneer verwijs je door?’

Ook hormonale behandeling speelt daarbij een belangrijke rol. ‘Oestrogeen beschermt niet alleen de vaten, maar beïnvloedt ook stemming en concentratie’, zegt Dorenda. ‘Als dat wegvalt, zie je vaak een verergering van ADHD-symptomen of mentale problemen zoals bijvoorbeeld bij PMDD. Vrouwen zijn daar lang niet altijd op voorbereid. Sinds jaren is er wel veilige hormoontherapie, hoofdzakelijk transdermaal, in combinatie met gemicroniseerd progesteron.’

Van bewustwording naar preventie

Het H3-netwerk wil meer dan signaleren alleen en pleit ook voor vroegtijdige screening bij vrouwen. Sandra: ‘Bloeddruk, cholesterol, gewicht, beweegpatroon, stoppen met roken, bloedsuiker: die moet je vanaf je veertigste checken als je ADHD hebt. Want deze vrouwen zijn eerder aan de beurt als het gaat om hart- en vaatziekten en komen ook eerder in de overgang.’

Hoewel het onderzoek zich nu richt op ADHD, zien Sandra, Dorenda en Janneke ook kansen voor verbreding. ‘We weten dat hormoonschommelingen effect hebben op alle psychiatrische stoornissen. Angst, depressie, bipolair, dwang: overal zie je die hormonale invloed terug, premenstrueel, postnataal en in de overgang. Dat vraagt om meer kennis, meer samenwerking en meer onderzoek. Als we erin slagen om vrouwen eerder te herkennen, beter te behandelen door disciplines met elkaar te verbinden, dan besparen we veel leed en blijft er iets heel belangrijks over: vrouwen die kunnen functioneren en op hun plek kunnen blijven, thuis en in hun werk.’

Boeken

Sandra, Dorenda en Janneke schreven ieder boeken over hun vakgebied en de overlap met vrouwenlevens.

• Sandra Kooij: Bloedirritant – over de onzichtbare strijd van vrouwen met ADHD. Geschreven met ervaringsdeskundige Jacqueline van de Sande.
• Janneke Wittekoek: Het vrouwenhart en De hart / hoofd connectie – Handboeken voor hartgezondheid bij vrouwen.
• Janneke Wittekoek en Dorenda van Dijken: Hart & Hormonen – over het vrouwenhart, de invloed van hormonen en de rol van leefstijl.
• Dorenda van Dijken, Mireille Boerma en Bianca van Moorst: Brein Hormonen Seks – over de samenhang tussen brein, hormonen en seksualiteit door alle levensfasen heen.