Diagnosefouten, het komt vaker voor dan je denkt

Patiënten leggen steeds vaker een claim neer bij hun zorgverlener. Een claim die vaak het gevolg is van een gemiste, te late of verkeerde diagnose. Aan een foute diagnose ligt zelden één aanwijsbare reden ten grondslag, weet Laura Zwaan, die onderzoek doet naar diagnosefouten bij het Erasmus MC. Tijdens de invitational ‘Inzicht in diagnosefouten’ op woensdag 29 november gaf Laura Zwaan actuele inzichten in haar onderzoek 'Wat maakt diagnosefouten zo complex? Welke inzichten zijn er bij het diagnostische proces en wat zijn de meest veelbelovende interventies'.

Meer claims huisartsen

De laatste jaren stijgt het aantal letselclaims en de hoogte van de claims bij huisartsen, blijkt uit onderzoek van VvAA naar de schadedossiers van huisartsen in de periode 2012-2017. Vergeleken met 2015 kwamen er in 2016 9% meer claims binnen bij VvAA. Bij andere beroepsgroepen zien we vooral een toename in de hoogte van claims. Naar verhouding zijn er minder claims bij medisch specialisten, maar de claims zijn hoger ten opzichte van huisartsen.

Topje van de ijsberg

Bij 72% van de claims is er sprake van het missen van de diagnose, een verkeerde of te late diagnose (delay) of een combinatie van deze drie. “Relatief veel vooral wanneer je bedenkt dat wij als medische aansprakelijkheidsverzekeraar slechts het topje van de ijsberg zien”, zegt Lilian Knol risico- en preventiemanager bij VvAA. 

De meeste claims worden veroorzaakt op de huisartsenpraktijk (59%), de huisartsenpost (26%) en tijdens het telefonisch consult met 6%. “Het telefonisch consult is een interessante ontwikkeling om in de gaten te houden”, zegt Lilian Knol. “Het telefonisch consult wordt steeds populairder omdat het sneller is, maar je kunt niet alles over de telefoon doen. Je hebt alle zintuigen nodig om een goede diagnose te stellen. Beeldbellen kan bijvoorbeeld helpen, maar kan fouten niet uitsluiten.

Oorzaken diagnosefouten en gevolgen

Als oorzaak van diagnosefouten komt vooral vertraging bij het doorverwijzen naar of het consulteren van een andere medisch specialist (23%) en een verkeerde behandeling door onvoldoende klinisch onderzoek beperkte anamnese (12%) naar voren. Gevolgen hiervan kunnen onder meer zijn delay (73%), overlijden (9%) of een functiebeperking (9%).

Gevoelig onderwerp

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat 10 tot 15 procent van alle diagnoses niet geheel correct is. Toch is het een onderwerp dat tot nu toe weinig aandacht kreeg. “Waarschijnlijk komt dat door de complexiteit ervan”, schetst Laura Zwaan. “Uitvinden hoe en waarom een diagnose gemist, te laat of verkeerd gesteld werd, is niet het laaghangende fruit voor ver- beterinitiatieven.” Bovendien ligt het onderwerp gevoelig. Over fouten praten vindt niemand eenvoudig. 
 

Fractie van een seconde

Het is fascinerend hoe snel een arts een juiste diagnose kan stellen”, stelt Laura Zwaan. “Radiologen hebben maar 200 ms nodig om een longfoto te diagnosticeren en een huisarts heeft vaak een goed beeld van een diagnose in de eerste minuut van een consult. De snelheid van dit proces wordt vaak als oorzaak van diagnosefouten gezien. Maar is dat wel zo?

In de medische wereld wordt vaak gesuggereerd dat uitgebreid overwegen van een diagnose leidt tot betere resultaten,” zegt Laura Zwaan. “In plaats van te vertrouwen op de klinische blik van de arts, moet er worden overlegd en extra informatie verzameld. Een kostbaar proces, wat ook voor de patiënt veel tijd kan kosten. Vaak hebben artsen snel een goed beeld van een ziekte. Het heroverwegen van die diagnose is meestal niet effectief.  Een snel gestelde diagnose betekent niet dat het vaker een onjuiste diagnose is”.

Meer oefenen 

Mogelijke oplossingsrichtingen liggen in zowel cognitieve vaardigheden als systeemfactoren. De cognitieve vaardigheden zouden beter getraind kunnen worden tijdens de opleiding. “Meer oefenen met op elkaar lijkende, dus lastige, diagnoses zal bijdragen aan het beter kunnen onderscheiden van deze diagnoses”, zegt Laura Zwaan. Daarnaast ziet zij als mogelijke oplossingen: meer feedback inbouwen in de klinische praktijk en rapporteren en analyseren van diagnosefouten.
Invitational diagnosefouten
 

Over de auteur

Lilian Knol
Lilian Knol is senior adviseur preventie / risicomanager en projectleider Veilig Incidenten Melden bij VvAA. 
M: 06 51608066
 
“Gezondheidszorg is al 30 jaar lang de rode draad in mijn werkzame leven. Eerst als operatieassistent. Later als docent gezondheidszorg, auditeur en risicomanager. Altijd met de gedachte dat het anders, beter kan. In mijn huidige functie krijg ik de kans om samen met onze leden en de zorgorganisaties te werken aan de kwaliteit van de zorg.”