Barbara de Doelder: ‘Niet aan de zijlijn, maar aan de knoppen’

Die houding typeert haar. Barbara is huisarts in hart en nieren, maar voelt zich net zo verantwoordelijk voor wat er om de spreekkamer heen gebeurt. Want juist daar, zegt ze, wordt steeds vaker bepaald of huisartsen hun werk goed kunnen blijven doen.

Krachten bundelen in de regio

Om te begrijpen waar die regionale samenwerking vandaan komt, moet je even terug in de tijd. ‘Vroeger deden huisartsen hun diensten gewoon zelf,’ vertelt Barbara. ‘Mijn ouders waren ook huisarts. Met een klein groepje deden ze samen alle avond-, nacht- en weekenddiensten.’ Dat is al lang niet meer houdbaar.

De huisartsenspoedposten groeiden, zorggroepen ontstonden en later kwamen daar regionale huisartsenorganisaties (RHO’s) bij. Die organisaties bundelen de krachten van huisartsen in een regio, bijvoorbeeld voor spoedzorg, ketenzorg, digitalisering, personeelsvraagstukken en samenwerking met ziekenhuizen en gemeenten.

Barbara is voorzitter van het coöperatiebestuur van Hadoks, de RHO voor regio Haaglanden. ‘Hadoks is van, voor en door huisartsen,’ legt ze uit. ‘Zo’n 95 procent van de praktijkhouders in de regio is aangesloten en ook veel niet-praktijkhoudende huisartsen zijn aangesloten. Als coöperatie bepalen wij de koers en de strategie en zorgen we dat de organisatie namens ons kan handelen.’

Wat is InEen?

Naast haar werk in de regio is Barbara bestuurslid van InEen, de landelijke branchevereniging van regionale huisartsenorganisaties, huisartsenspoedposten, gezondheidscentra en regionale ondersteuningsstructuren (ROS’en).

‘InEen is eigenlijk de vereniging van al die organisaties die actief zijn rond de huisartsenzorg,’ zegt ze. ‘Het is de plek waar we van elkaar leren, maar ook waar we gezamenlijk belangen behartigen richting landelijke partijen.’

InEen werkt nauw samen met andere koepels, zoals de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) en het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). ‘Er wordt soms een tegenstelling gesuggereerd, maar die is er niet,’ benadrukt Barbara. ‘We hebben verschillende rollen, maar hetzelfde doel: zorgen dat iedereen toegang heeft tot goede huisartsenzorg.’

Autonomie versus collectieve afspraken

Regionale samenwerking schuurt soms, erkent Barbara. ‘Als huisarts hecht je enorm aan je autonomie. En terecht.’ Tegelijkertijd vraagt samen organiseren ook om gezamenlijke afspraken. ‘Dan lever je altijd een klein stukje vrijheid in.’

Dat spanningsveld blijft bestaan. ‘Maar het idee dat RHO’s het huisartsen lastig willen maken, klopt gewoon niet,’ zegt ze. ‘Geen enkele regionale organisatie heeft als doel om huisartsen te frustreren. Integendeel.’

Volgens Barbara zit de sleutel in betrokkenheid. ‘Als je langs de zijlijn blijft staan, voelt het al snel alsof ‘zij’ iets bedacht hebben wat ‘jij’ moet uitvoeren. Maar als je meedoet, meedenkt en meebeslist, verandert dat perspectief.’

Van praktijkprobleem naar landelijke oplossing

Wat Barbara’s rol bijzonder maakt, is dat zij continu schakelt tussen praktijk, regio en landelijk niveau. ‘Wat ik in mijn eigen spreekkamer tegenkom, neem ik mee naar de regio. En wat we regionaal uitproberen, kan weer landen in landelijk beleid.’

Een concreet voorbeeld is de organisatie van de avond-, nacht- en weekendzorg (ANW-zorg). In haar regio werd al geëxperimenteerd met zelfroosteren voor nachtdiensten, inclusief een kleine financiële prikkel. ‘Dat werkte. De handel in nachtdiensten verdween vrijwel volledig en de diensten werden veel beter ingevuld.’

Die praktijkervaring werd door InEen, LHV en NHG gebruikt bij het uitwerken van het Actieplan Werkdruk in de ANW. En dat was de basis voor landelijke afspraken in het Integraal Zorgakkoord. ‘Dan kun je zeggen: kijk, het werkt in de praktijk. Dit is geen theorie.’

Regionale samenwerking die echt helpt

Barbara ziet dagelijks wat regionale samenwerking kan opleveren. Zo werd in haar regio vroeg ingezet op specialistische consultatie: laagdrempelig overleg tussen huisartsen en medisch specialisten. ‘Veel vragen die bij de specialist belandden, konden met een vraag op afstand ook worden beantwoord. Door samen afspraken te maken, voorkom je onnodige verwijzingen en frustratie aan beide kanten en wordt de patiënt beter en sneller geholpen.’

De regionale organisatie nam de administratieve lasten op zich en maakte afspraken met zorgverzekeraars en ziekenhuizen. Inmiddels is er zelfs een landelijke betaaltitel voor dit soort consultatie. ‘Dan zie je hoe iets regionaals kan uitgroeien tot structureel beleid.’

Ook digitale ondersteuning speelt een grote rol. In de regio Haaglanden werd spraakherkenning collectief ingekocht en uitgerold. ‘Niet alleen het contract regelen, maar ook zorgen dat het werkt in de praktijk. Microfoons, ondersteuning, uitleg. Dat maakt het verschil.’

Samen verantwoordelijk voor continuïteit

Een ander voorbeeld waar Barbara trots op is, is ‘Mijn Praktijk’: een regionaal platform waarop huisartsen aangeven of ze open zijn voor nieuwe patiënten. ‘Patiënten zien in één oogopslag waar ze terechtkunnen,’ legt ze uit. ‘En praktijken krijgen minder telefoontjes.’

Het systeem geeft bovendien inzicht in regionale knelpunten. ‘Je ziet waar tekorten ontstaan en kunt daar samen met gemeenten en zorgverzekeraars gericht op sturen.’ Huisartsen die meedoen, ontvangen een kleine vergoeding en komen periodiek bijeen om de toegankelijkheid van zorg te bespreken. ‘Zo geef je samen inhoud aan verantwoordelijkheid.’

Passend bij de beweging van IZA en AZWA

De ontwikkelingen waar Barbara over spreekt, sluiten aan bij grotere landelijke bewegingen uit het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). Beide zetten in op meer regionale samenwerking, sterkere eerstelijnszorg en betere afstemming tussen zorg en sociaal domein.

‘Het gaat er steeds om dat je het doel scherp houdt,’ zegt Barbara. ‘Niet: we voeren beleid uit. Maar: waarom doen we dit? Als iets meer werk oplevert voor huisartsen, is dat nooit de bedoeling geweest.’

Vooruitkijken: ruimte om huisarts te zijn

Als Barbara vooruitkijkt naar 2035, is één ding voor haar essentieel: het persoonlijke karakter van de huisartsenzorg moet behouden blijven. ‘Patiënten moeten weten wie hun huisarts is. Dat zal steeds vaker een team zijn, maar die continuïteit is cruciaal.’ 

Tegelijkertijd verwacht ze dat de organisatie verder verandert. Meer ondersteuning op regionaal niveau, slimme inzet van digitalisering en nauwere samenwerking in de wijk. ‘Niet om autonomie af te pakken, maar juist om ruimte te creëren en de zorg toegankelijk te houden.’

Ze noemt het voorbeeld van flexibiliteit in werktijden. ‘Waarom zou je je kind nooit naar school kunnen brengen omdat de telefoon om 8 uur open moet? Als je dat regionaal slimmer organiseert, kan er veel meer dan we denken.’

Barbara is duidelijk: ze gelooft niet in één vast model. ‘Het gaat erom dat huisartsen de mogelijkheid hebben om het werk zo in te richten dat het past bij hun leven en bij goede zorg.’