Inloggen

Verschillen in claimcultuur tussen Amerika en Nederland

Moeten we vrezen voor Amerikaanse toestanden?

27 oktober 2020 - In 2019 kreeg een patiënt in de Verenigde Staten 229 miljoen dollar schadevergoeding uitgekeerd nadat hij zijn arts aansprakelijk had gesteld. Een forse schadevergoeding, ook voor Amerikaanse begrippen waar uitkeringen van meer dan 100 miljoen dollar overigens geen uitzondering zijn. Moeten we ook in Nederland 'Amerikaanse toestanden' vrezen, met een steeds hardere claimcultuur en extreem hoge schadevergoedingen?

Tot nu toe laat de ontwikkeling van medische- of beroepsaansprakelijkheid in Nederland een heel ander beeld zien. In dit artikel nemen wij u mee in een paar verschillen tussen de Amerikaanse en de Nederlandse claimcultuur en gaan we in op bovenstaande vraag.

Claimcultuur

Het beeld van Amerikaanse toestanden vraagt allereerst om een nuancering. Er wordt al snel vanuit gegaan dat in de VS - meer dan in Nederland - een claimcultuur heerst. Vaak wordt daarmee bedoeld dat patiënten, bijgestaan door een leger van advocaten, elke vermeende fout van de arts onmiddellijk omzetten in een claim. Daarmee zou het aantal claims in de VS relatief veel hoger zijn dan in Nederland. Dit kan echter niet met zekerheid worden vastgesteld, omdat de cijfers over het aantal claims per inwoner van de VS ontbreken. Het is dus maar de vraag hoe het aantal claims per inwoner in de VS zich verhoudt tot dit aantal in Nederland.

De zogenoemde 'Amerikaanse toestanden' lijken voorts te doelen op de enorme uitkeringen die we soms in de VS zien. In Nederland zien we een ander beeld. Tot dusver is ruim 1,6 miljoen euro de hoogste schade die VvAA heeft uitgekeerd in de medische aansprakelijkheid. Dat staat in schril contrast met de uitkering van 229 miljoen dollar in de VS. Overigens is in beide landen de trend waarneembaar dat de hoogte van de schadevergoeding toeneemt.

Lees ook: The Dutch MPL Experience

Het goed verzekeren van aansprakelijkheid zonder winstoogmerk is een behoorlijke uitdaging. Hoe ondersteunt VvAA zorgverleners in Nederland op dit vlak? In Inside Medical Liability (pdf) leggen Melchior Spies, directeur Verzekeringen, en Claire Blaauw, adviseur medische aansprakelijkheid en gezondheidsrecht, dit uit. 

De verschillen

Het enorme verschil in de hoogte van de schadevergoeding tussen de VS en Nederland is mogelijk te verklaren door het feit dat in de VS méér en ook andere schade wordt geclaimd dan in Nederland. 

Verschillen die naar voren komen bij het vaststellen van de schade:

  • Inkomensverlies
    Een belangrijk verschil is het sociale vangnet. Stel dat een patiënt als gevolg van een medische fout zodanige klachten en beperkingen heeft dat hij arbeidsongeschikt raakt, dan leidt dit tot verlies van inkomen. In Nederland hebben we een uitgebreid sociaal vangnet van onder meer de WIA en werkeloosheidsuitkeringen voor werknemers. Hoewel het sociale vangnet in Nederland de laatste jaren over het algemeen wat schraler wordt, zijn de voorzieningen in Nederland nog steeds ruimhartiger en van hoger niveau dan in de VS. Het gevolg is dat in de VS het inkomensverlies maar zeer ten dele wordt opgevangen door het sociale vangnet en de patiënt zijn verlies van inkomen volledig zal proberen te claimen bij de arts. Dit kan leiden tot een hogere financiële compensatie.
  • Medische kosten 
    Hetzelfde geldt voor de medische kosten als gevolg van een medische fout. Deze bestaan bijvoorbeeld uit de kosten van vervolgbehandelingen en kosten van medicatie. In Nederland beperkt zich dit meestal tot het eigen risico. In de VS komen veel medische kosten - ondanks de Affordable Care Act, in Nederland bekend als Obama Care - voor rekening van de patiënt. Deze kosten worden dus opgeteld bij de schadesom.
  • Maatschappelijke factoren 
    Ook maatschappelijke factoren spelen een rol. Denk aan het verschil in huizenprijzen en studiekosten. Stel dat een patiënt als gevolg van een medische fout achterop raakt in zijn studie of deze moet staken. De studiekosten komen in de VS al snel op een jaarbedrag van 100.000 dollar. Daarnaast zou een patiënt als gevolg van een medische fout wellicht moeten verhuizen naar een aangepaste woning. Vooral in Californië, New York en Illinois zijn de huizenprijzen torenhoog. Deze kosten gaan allemaal mee in de berekening van de hoogte van de schadevergoeding.
  • Smartengeld
    Ook het smartengeld (de vergoeding van immateriële schade) is bepalend voor de totale hoogte van schadevergoeding. In de VS verschilt het per staat tot welk maximum deze vergoeding kan worden opgelegd. Over het algemeen zijn de bedragen voor immateriële schadevergoeding hoger dan in Nederland.
  • Boete bovenop de schadevergoeding
    Tenslotte kent de VS ook een schadecomponent die wij in Nederland niet kennen: de zogenaamde punitive damages. Dit is een soort civielrechtelijke boete die in de VS kan worden opgelegd aan de schadeveroorzakende partij, bovenop de schadevergoeding.

Verschil in Third Party funding

Een ander verschil is dat men in de VS met het fenomeen Third Party funding te maken heeft . Dit houdt in dat een derde partij aan de patiënt aanbiedt om bij te dragen aan de kosten van procesvoering onder de voorwaarde dat ook een percentage van de opbrengst (de schadevergoeding die wordt uitgekeerd) aan deze partij wordt betaald. De claim wordt dus als een investering gezien. Dit maakt de afhandeling van de claim gecompliceerd. Het is aan de kant van de arts/verzekeraar meestal niet bekend dat een third party op de achtergrond aanwezig is. Deze partij zal aandringen op het behalen van een maximaal resultaat. Slechts zeer incidenteel is het fenomeen van Third Party funding in Nederland opgedoken.

Verschillen in procesvoering- de juryrechtspraak

Als we het over Amerikaanse toestanden hebben, dan doelen we vaak ook op de sensationele getuigenverhoren die zich in de rechtszaak afspelen. Dit heeft te maken met de wijze van procesvoering en de juryrechtspraak die in de VS een plek in het rechtssysteem heeft gekregen. De juryrechtspraak is terug te voeren op een verschil in het stelsel van Common Law (Amerika) versus het stelsel van Civil Law (Nederland).

In Common Law zijn de gepubliceerde rechterlijke uitspraken leidend (Case Law) terwijl in Civil Law met name getoetst wordt aan de wet. Het belangrijke uitgangspunt voor de oordeelsvorming in Amerika is de ‘common sense’ van de juryleden: zij die als vertegenwoordigers van de maatschappij zijn opgeroepen om te oordelen op basis van gezond verstand. In Nederland daarentegen is het proces vooral gericht op het overtuigen van de rechter op basis van de wet. Eventuele getuigen worden in Nederland door de rechter verhoord. In de VS verhoren de advocaten de getuigen en dat kan sensationele taferelen op leveren. 

Dit verschil in procesvoering heeft ook zijn weerslag op de arts. Deze wordt meestal door beide partijen als getuige opgeroepen. Dit vergt een grondige voorbereiding. Veelal bestaat deze ook uit het nabootsen van het proces, een zogenaamde ‘mock trial’, om te bezien waar de risico’s liggen. Veel artsen ervaren dit als een loodzwaar traject. Van de arts wordt verwacht dat hij zijn agenda enkele weken vrij maakt. De collega’s moeten het werk opvangen en ook dat levert stress op. Soms vindt het proces plaats in een andere staat, ver van huis. Artsen ervaren vaak de druk van familie en collega’s om op voorhand een schikking aan te bieden, waarmee de rechtszaak met al deze bezwaren, vermeden kan worden.

Verschil in aantal zaken dat dient bij de rechtbank

Los van deze verschillen in procesvoering valt op dat er een verschil is in het aantal claims dat überhaupt in een civiele procedure bij de rechter eindigt. De cijfers van VvAA laten zien dat ongeveer 4% van de aansprakelijkstellingen (in geval van medische aansprakelijkheid) bij de rechter wordt aangebracht. In de VS ligt dat percentage met 22% beduidend hoger. Het ligt niet in de lijn der verwachting dat in Nederland meer claims bij de rechter zullen eindigen.

Met ingang van de Wkkgz (Wet Kwaliteit, Klachten en Geschillen in de Zorg) wordt aan een patiënt met een claim een laagdrempelig alternatief voor de gang naar de verzekeraar of rechter mogelijk gemaakt; de procedure bij de Geschillencommissie. Deze is bevoegd om schade toe te kennen tot 25.000 euro. De beslissing van de Geschillencommissie die plaatsvindt in de vorm van een bindend advies brengt met zich mee dat voor de patiënt in beginsel geen rechtsgang meer openstaat. 


GOMA
Er is nog een andere verklaring voor een geringer aantal claims dat in Nederland bij de rechter eindigt. In Nederland heeft VvAA zich (samen met twee andere grote aansprakelijkheidsverzekeraars) gecommitteerd aan een gedragscode inzake de afwikkeling van claims: de GOMA (Gedragscode Openheid medische incidenten). Daarin staan aanbevelingen hoe partijen dienen om te gaan bij verschil van mening over de aansprakelijkheid.

Indien er verschil van inzicht op medisch gebied bestaat, wordt aanbevolen om de kwestie op verzoek van beide partijen voor te leggen aan een deskundige, wiens oordeel bindend is. Het deskundigenonderzoek is - vanwege het feit dat dit oordeel bindend is - in verreweg de meeste gevallen het eindstation zonder dat er een rechter aan te pas komt, terwijl in de VS de deskundige eerder als getuige in de rechterlijke procedure wordt gehoord.


Conclusie

Van Amerikaanse toestanden is vooralsnog geen sprake. Ons sociale zekerheidsstelsel draagt er onder meer toe bij dat schadeclaims veel minder hoog zijn dan in de VS. In Nederland worden ook minder zaken voor de rechtbank gebracht, mede dankzij gedragscodes en andere vormen van geschillenbeslechting. En mocht het tot een rechtszaak komen, dan oordeelt in ons rechtssysteem niet de jury, maar de rechter over de verwijtbaarheid van het handelen van de arts. 

Wat betreft de toename van het aantal claims is nog een interessante ontwikkeling gaande. Het Amerikaans fenomeen van ambulance chasing is in Nederland gelukkig nog niet opgedoken. Dit fenomeen houdt in dat letselschadeadvocaten letterlijk achter de ambulance aanrijden om vervolgens hun visitekaartje aan de patiënt te geven om hun diensten aan te bieden. Dit kan uiteraard tot meer claims leiden. Ambulance chasing is inmiddels van Amerika overgewaaid naar Australië. Dat deze ontwikkeling aan Nederland voorbij gaat, is helaas niet met zekerheid te zeggen. Onlangs verscheen vlak voor het Erasmus MC een groot reclamebord van een letselschadeadvocaat. Het valt nog te bezien of dit het begin is van een nieuwe trend en of dit tot een toename van claims zal leiden. Of maakt één zwaluw nog geen zomer? 

Claire Blaauw, Kennismanagement Gezondheidsrecht en Senior jurist medische aansprakelijkheid VvAA Jobien Olijhoek, Internist en medisch consultant VvAA