Substitutie is een collectieve verantwoordelijkheid

Al een aantal jaren wordt er binnen de gezondheidszorg gesproken over substitutie. Veel ziekenhuizen in onze regio moeten van bepaalde zorgtaken af. Eenvoudigweg omdat er bezuinigd moet worden. Voor de huisartsen betekent dit dat er veel op ze af komt.

Zinnige zorg. Dat wil zeggen: de beste zorg tegen een goede prijs, zo dicht mogelijk bij de patiënt. De huisarts is bij uitstek geoutilleerd om die zorg te bieden. Maar de vraag is: kunnen wij dat allemaal aan? Drie, vier jaar geleden zag je dat ondernemende huisartsen heel actief de boer op gingen om extra diensten vanuit hun praktijk aan te bieden. Nu zie je eigenlijk het omgekeerde: de boot wordt juist afgehouden omdat het te veel dreigt te worden. Het huisartsenbord ligt vol.

Maar we moeten wel mee. Want ziekenhuizen moeten bezuinigen willen ze kunnen overleven. Als huisartsen hebben wij er niets aan als een ziekenhuis omvalt. En dus zullen wij bepaalde taken wel moeten gaan overnemen.

De vraag is niet óf dit gaat gebeuren. De (ham)vraag is hóe we dit gaan vormgeven. Op een verantwoorde manier, zodat alle partijen ‘overeind’ blijven. Ik denk dat bijvoorbeeld het meekijkconsult een vorm is waar toekomst in zit. Dan wordt de tweede lijn betaald door de eerste lijn. Daarvan zien we al goede voorbeelden in de praktijk, bijvoorbeeld in Maastricht. Of constructies waarbij bepaald onderzoek plaatsvindt in een ziekenhuis of kliniek en de beoordeling daarvan door de huisarts. Zoals een knieblessure die maar niet overgaat, waarvoor een eenmalige beoordeling aan de hand van een MRI nodig is. De MRI-scan vindt plaats in ziekenhuis of kliniek, de radioloog beoordeelt en de huisarts maakt de afweging of de patiënt al dan niet moet worden verwezen naar de tweede lijn.

De eerste en tweede lijn zouden hiervoor het beste samen kunnen optrekken. Niet “O, daar heb je die huisartsen weer’”, maar samen kijken hoe we de patiënt het beste kunnen bedienen voor de beste prijs. Gelukkig zijn er al veel specialisten, vooral zij die lange wachtlijsten hebben, die openstaan voor substitutie-initiatieven. Evenals de bestuurslagen binnen de eerste en de tweede lijn.

Langzaam aan begint de sense of urgency van substitutie overal door te sijpelen. Een goede zaak: in mijn ogen is het een verantwoordelijkheid die collectief binnen de zorg gedragen moet worden. Want alleen op deze manier houden we ons zorgstelsel toekomstbestendig.

Willem Veerman is huisarts en mede-eigenaar bij een groot eerstelijns gezondheidscentrum. Hij is daarnaast voorzitter van een zorggroep en huisartsenpost en huisartsenopleider bij de Vrije Universiteit in Amsterdam. Op 6 november geeft hij, samen met gynaecologe Erica Bakkum, een impressie vanuit de eerste lijn op het Substitutie Congres van het Jan van Es Instituut en VvAA voor Zorgondernemingen.