Wees bekend met informed consent

18 juni 2019 - Hoe oordelen de Tuchtcolleges over een ingrijpende verrichting die zonder informed consent is uitgevoerd?

Vanwege een voorstadium van baarmoederhalskanker werd, in overleg met de patiënte, besloten dat bij patiënte de baarmoeder preventief zou worden verwijderd. Tijdens de operatie blijkt vanwege een vernauwing van de vagina het niet mogelijk om een uterusmanipilator in te brengen. De operateur schakelt de hulp van de dienstdoende gynaecoloog in die op enig moment de operatie overneemt. Naast het verwijderen van de baarmoeder, besloot hij ook een deel van de vagina te verwijderen.

Klacht patiënte 

Vier maanden na de operatie meldt patiënte zich bij de gynaecoloog en geeft aan dat zij door de operatie een te korte vagina heeft voor adequate geslachtsgemeenschap. Zij verwijt de gynaecoloog dat hij onnodig en zonder haar toestemming is overgegaan tot het verwijderen van een deel van haar vagina. Daarnaast klaagt zij erover dat de gynaecoloog na de operatie hierover niet met haar heeft gecommuniceerd, op geen enkele wijze inzicht heeft getoond in de gemaakte fout en in de consequenties daarvan en tot slot dat hij de fout niet heeft erkend. Patiënte dient een klacht in tegen de gynaecoloog bij het Regionaal Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg.

Standpunt gynaecoloog

De gynaecoloog voert in de tuchtzaak aan dat met de patiënte is besproken dat zij door de operatie definitief genezen wilde worden. Hij achtte het verwijderen van het deel van de vagina een essentieel onderdeel van het doel van de operatie. De gynaecoloog stelt zich op het standpunt dat hij in het belang van patiënte heeft gehandeld. 

Overwegingen Regionaal Tuchtcollege

Het Regionaal Tuchtcollege legt de gynaecoloog een berisping op. Het college overweegt dat de door de gynaecoloog genoemde redenen onvoldoende grond vormden om zonder informed consent van de patiënte tot verwijdering van het gedeelte van de vagina over te gaan. De verwijdering van de baarmoeder betrof een preventieve ingreep. Het ging dus niet om een ingreep die om medische redenen niet kon worden uitgesteld. Daarnaast is gebleken dat op het moment van de ontdekking van de vernauwing, de operatie nog kon worden afgebroken om patiënte op een later moment te informeren over de aangetroffen anatomie en om haar toestemming te vragen. Het college concludeert dat bij een gebrek van medische noodzaak om ondanks de afwezigheid van informed consent tot verwijdering over te gaan, de gynaecoloog met de verwijdering tuchtrechtelijk verwijtbaar heeft gehandeld. Daarnaast, zo overweegt het college, is het niet gebleken dat de gynaecoloog op enig moment inzicht heeft getoond in de door hem gemaakte fout. 

Overwegingen Centraal Tuchtcollege 

De gynaecoloog is in beroep gegaan tegen de uitspraak van het Regionaal Tuchtcollege. Aan het begin van de beslissing benadrukt het Centraal Tuchtcollege het belang van het recht van de patiënt op informatie en het recht dat alleen met zijn toestemming de arts medische verrichtingen uitvoert. 

Verrichtingen mogen alleen zonder informed consent worden uitgevoerd als:

  1. De tijd voor het vragen van die toestemming ontbreekt omdat onverwijlde uitvoering van de verrichting kennelijk nodig is teneinde ernstig nadeel voor de patiënt te voorkomen;
  2. De betreffende verrichting niet van ingrijpende aard is. In dat geval mag de vereiste toestemming worden verondersteld te zijn gegeven.

Vast is komen te staan dat de operatie zonder ernstig nadeel voor de patiënte kon worden uitgesteld en dat de ingreep ingrijpend was. De gynaecoloog heeft, ondanks zijn veronderstelling in het belang van de patiënte te handelen, zonder informed consent een medische verrichting uitgevoerd zonder daartoe gerechtigd te zijn. Toch komt het Centraal Tuchtcollege tot een ander oordeel dan het Regionaal Tuchtcollege. Over de mate van inzicht overweegt het Centraal Tuchtcollege namelijk als volgt:

“Het feit dat een tuchtrechter een klacht over het handelen van een BIG-geregistreerde gegrond verklaart betekent niet dat de aangeklaagde zich in het geding dat naar aanleiding van die klacht wordt gevoerd, niet op het standpunt mag stellen dat hij correct gehandeld heeft en dat hij zich niet tegen die klacht mag verdedigen. Die houding levert geen tuchtrechtelijk verwijtbaar handelen op.”

Het Centraal Tuchtcollege overweegt vervolgens dat de gynaecoloog bekend was met het doel van de operatie en dat hij tijdens de operatie constateerde dat de problemen van patiënte niet zouden worden opgelost door te volstaan met het uitvoeren van de met de patiënte besproken ingreep. Daarbij was de gynaecoloog in de veronderstelling met verwijdering van een deel van de vagina in het belang van de patiënte te handelen, omdat alleen op die manier het doel van de operatie zou kunnen worden gerealiseerd.
Deze omstandigheden, tezamen met de hiervoor geciteerde overweging, maakt dat in dit geval naar het oordeel van het Centraal Tuchtcollege kon worden volstaan met een waarschuwing.   

Lees de beslissing van het Centraal Tuchtcollege.

Conclusie

Deze beslissing benadrukt eens te meer het belang van ‘de spil van de patiëntenrechten’:
het informed consent. Hoe goed de bedoelingen van een arts ook zijn: het zonder informed consent uitvoeren van medische verrichtingen is tuchtrechtelijk verwijtbaar handelen en levert al gauw een gegronde klacht op. 

Maak dus een zorgvuldige afweging of de ingrijpende ingreep op geen enkele manier kan worden afgebroken om de toestemming van de patiënt te vragen. 
Tot slot laat deze beslissing ook zien dat de manier waarop een voor het tuchtcollege gedaagde arts zich opstelt, mede een verschil kan maken in de zwaarte van de op te leggen maatregel. 

Share op Whatsapp Share op Facebook Share op Twitter Share op LinkedIn Stuur via email

Over de auteur

Jurist Esmee van der Linde | VvAA

Esmée van der Linde

Persoonlijke aandacht en een praktische instelling voor het beste resultaat


Mijn expertises: 

Klacht- en tuchtrecht

Gezondheidsrecht

Samenwerkingsgeschillen

Conflicten met zorgverzekeraars


linkedin vvaa  Bekijk mijn profiel

Neem contact op met VvAA  06 - 26 37 02 02

contactformulier  Stuur uw bericht

Aanmelden nieuwsbrief | VvAA

Op de hoogte blijven

Vindt u dit artikel interessant? Meld u dan aan voor onze e-mailservice. Daarmee blijft u op de hoogte van meer zaken die u persoonlijk én beroepsmatig raken.