Wat je als aios niet leert in je opleiding

Tips over solliciteren, onderhandelen, plannen en keuzes maken

Trainer Martine Timmermans2 februari 2018 - Solliciteren, keuzes maken en onderhandelen? Het zijn thema's die vooral ná de opleiding Geneeskunde aan bod komen. Toch krijg je er de rest van je (werkende) leven mee te maken. Trainer Martine Timmermans, auteur van ‘Handboek van basisarts naar medisch specialist' deelt 5 tips die ze ook in haar trainingen aan a(n)ios gebruikt.

Wat je niet leert in je opleiding:


1. Solliciteren kun je leren

De opleidingsplekken nemen alleen maar af. In 2016 zochten 5.000 artsen een plek voor hun vervolgopleiding. Elk jaar komen er meer studenten bij, wat niet geldt voor het aantal opleidingsplekken. Hoe vergroot je je kansen op dé opleidingsplek? Codewoord: voorbereiding. Krijg glashelder wat je te bieden hebt. Een persoonlijke analyse met je zwakke en sterke punten helpt je daarbij.

  • Maak een overzicht van de activiteiten die je vanaf je jeugd tot vandaag hebt ondernomen. Voeg een kolom toe waarin je de belangrijkste werkzaamheden vermeldt die je uitvoerde om deze werkzaamheden te laten slagen. Tot slot voeg je een derde kolom toe met eigenschappen die je nodig hebt gehad om de werkzaamheden uit te kunnen voeren.

Voorbeeld:

Activiteit: je introduceerde bij je laatste stage een nieuw dienstrooster voor de afdeling.
Werkzaamheden: je formuleerde uitgangsprincipes, stemde deze af en introduceerde ze.
Competenties: initiatief nemen, vergaderen, besluitvaardigheid en planning en organisatie.

Nu kun je aantonen dat je de gevraagde competenties ook daadwerkelijk bezit. Werk een paar belangrijke kwaliteiten uit die nodig zijn voor de functie. Oefen ze vervolgens met iemand in een gesprek.

2. Maak lastige keuzes helder
Twijfel je over een keuze? Spreek dan de zin ‘Moet ik dit nu doen’? vijf keer anders uit. Door de focus steeds op een ander woord te leggen, leer je prioriteren.

• Moet ik dit nu doen?
Valt er daadwerkelijk iets te doen, komt er een actie uit bepaalde informatie voort? Zo niet, dan kun je de activiteit staken.

Moet ik dit nu doen?
Of kan het, of wil je het?

• Moet ik dit nu doen?
Ben jij de aangewezen persoon voor deze taak? Of kun je het delegeren?

• Moet ik dit nu doen?
Is ‘dit’ wat daadwerkelijk moet gebeuren? Of mist er nog informatie? Zijn de verwachtingen helder?

• Moet ik dit nu doen?
Wat gebeurt er als je het nu niet doet? Kan het ook morgen, of over een maand?
Cover handboek van basisarts naar medisch specialist

Het ´Handboek van basisarts naar medisch specialist; wat je niét leert tijdens je opleiding´ van Martine Timmermans verscheen 2 februari 2018 bij VvAA.

    Bestel het boek

    3. Organiseer jezelf
    In het eerste jaar loop je bij de meeste ziekenhuizen vooral zaalstage. Denk na over een bepaalde structuur, zodat je niets vergeet of overslaat. Er zijn zoveel zaken die je vaak pas op een rustiger moment kan afhandelen, dat het helpt om deze op een systematische manier bij te houden. Train jezelf om hier gedisciplineerd mee om te gaan en zoek naar een format wat bij jou past. Dat geeft je het gevoel dat je het onder controle hebt, niets vergeet en overzicht houdt. En dat geeft weer rust. 

    Handige structuur voor de dagelijkse praktijk als aios
    Voorbeeld van een format dat je helpt bij je dagelijkse organisatie als aios. Klik erop voor een vergroting. 
    Laat de ontslagbrieven niet opstapelen
    Schrijf direct op de dag van ontslag de ontslagbrief. Op een later moment kost het veel meer tijd om je de casus te herinneren en de brief te maken. Zie het brieven maken ook niet als iets wat je standaard na je werkdag moet doen. Het is gewoon een van de taken die je overdag tijdens werktijd moet doen.
    4. Onderhandelen: speel het spel
    Onderhandelen is een vorm van balanceren tussen de bovenstroom en de onderstroom:

    • De bovenstroom: de structuren. Het gaat hierbij om taakverdeling, de afspraken, het onderlinge overleg en de besluitvorming, de administratie.
    • De onderstroom: de samenwerkingsprocessen; onderlinge afhankelijkheid. Denk aan openheid, vertrouwen, voor elkaar klaar staan, gebruikmaken van elkaars kwaliteiten en het nakomen van afspraken.

    Hoe harder je inzet op de bovenstroom, hoe groter de rekening in de vorm van een verslechterende onderstroom. 
    Antwoord je altijd 'ja' als je collega´s vragen een dienst over te nemen? Dan wordt je vast erg aardig gevonden. Maar doe je dit te vaak, dan gaat het waarschijnlijk schuren bij jezelf. 

    Einddoel in zicht
    De mate van afhankelijkheid bepaalt de speelruimte: is de afhankelijkheid groot zoals in een relatie tussen aios-opleider? Dan is in theorie de bereidheid om elkaar tegemoet te komen op de bovenstroom meestal aanwezig. Dat is vaak anders als de afhankelijkheid laag tot nul is. Wat het lastig maakt voor aios: de afhankelijkheid is niet in gelijke mate aanwezig. Als je het vinden van de balans tussen de boven- en onderstroom als een spel ziet om je einddoel te halen, helpt dat om te bepalen waar je wisselgeld kunt inzetten: wat kun je weggeven en wat staat absoluut niet ter discussie? Onderhandelen is strategie bepalen!

    5. Manage je opleider: feedback vragen
    Je werkt super hard om het vooral zo goed mogelijk te doen. Dat gaat best aardig, vindt jijzelf. Maar wat vinden je opleider en supervisoren? Wil je weten of je het goed doet, vraag dan informeel hoe ze het vinden gaan. Een leergierige houding, het willen verbeteren en het openstaan voor feedback, pleiten voor je als a(n)ios.

    Wat aandachtspunten:
       
      • Wees duidelijk in de vragen die je hebt. Stel de vragen over je functioneren zo specifiek mogelijk;
      • Stel open vragen om ´open´ antwoorden te krijgen;
      • Kies een geschikt moment voor je vraag (of maak een afspraak);
      • Besef dat de feedback die je krijgt betrekking heeft op jouw gedrag in een specifieke situatie. Het gaat niet om wie je bent, maar wat je doet. Het gaat om jou in je witte jas, niet de mens die die jas aan heeft.
      • Evalueer de feedback en probeer er van te leren.

      • Voorbeelden van feedbackvragen:
        • Vind je dat ik voldoende empathisch overkom bij de familiegesprekken?
        • Hoe vind je dat ik structureer bij de overdracht?
        • Wat kan ik doen om duidelijker over te komen bij de patiënt op het moment dat hij slecht nieuws krijgt?

    Ingestuurde leerdoelen van aios voor 2018:


    Marieke, Kindergeneeskunde:
    De overgang maken van AIOS naar specialist, ermee om leren gaan zelf de volledige verantwoordelijkheid te moeten dragen voor keuzes, maar ook mijn grenzen hierin blijven bewaken.

    Nutte, Neurologie:
    Gezelliger zijn tijdens de nachtdiensten.

    Inge, Hematologie:
    Delegeren kun je leren.

    Jacqueline, SEH:
    Zelf keuzes maken en die bespreken met mijn supervisor. Ook als ik niet precies weet wat de beste zet zou zijn of er niet een beste keus is, maar meer een kwestie van voorkeur. In plaats van de diverse opties voor te leggen en de beslissing over te laten aan mijn supervisor. Dit als voorbereiding voor als ik straks klaar ben en de keuzes ook zelf moet maken.

    Elsbeth, Gynaecologie:
    Mezelf profileren als jonge specialist en mijn eigen mening durven uitspreken en volgen.

    Paul, MDL:
    Prioriteiten stellen als beginnend specialist

    Anne, Huisartsgeneeskunde:
    Meer ruimte creëren door meer te leren loslaten; je kunt en hoeft niet alles zelf te doen, sterker nog een ander kan het soms gewoon beter. Delegeren kun je leren!

    Marinka, Huisartsgeneeskunde:
    Timemanagement.

    Ianthe, Tandheelkunde: 
    Rustig blijven bij angstige patiënten in mijn stoel en mij niet ergeren aan soms grievende opmerkingen richting mijn professie.

    Anna, Gynaecologie-verloskunde:
    Dichtbij mijzelf blijven door met compassie mijn eigen grenzen te blijven bewaken.

    Ilse, Interne geneeskunde: 
    Leren solliciteren; op zoek naar een baan als specialist. 

    Paulien, Anesthesie: 
    Meer opvallen bij de baas, durven mond open te doen. 

    Loek, Cardiologie: 

    Ik wil me in 2018 bekwamen in het inzichtelijk maken van de zakelijke, bestuurlijke, organisatorische en politieke uitdagingen die het specialistenberoep mij over anderhalf jaar gaat brengen.