Schrappunten psychiaters

Psychiaters kwamen in januari, februari en maart 2018 bijeen om de belangrijkste schrappunten vast te leggen en deze te koppelen aan een actieagenda. Deze vormden mede de basis van het Actieplan (Ont)Regel de Zorg van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

    Schraprapport psychiater (pdf)


    Zorgverleners overhandigden deze schrappunten dinsdag 27 maart 2018 aan minister Bruins van Medische Zorg. In hun strijd tegen bureaucratie doen zij een dringende oproep aan alle stakeholders in de zorg om de toenemende regeldruk een halt toe te roepen.

    cartoon psychiaters
    Groter formaat? Klik op de cartoon

    Psychiater heeft meer tijd nodig voor patiëntenzorg

    Hoe de vraag om verantwoording de psychiater dwars zit

    Psychiaters zijn gemiddeld 39 procent van hun tijd bezig met administratie. Dat blijkt uit onderzoek van de denktank (Ont)Regel de Zorg. Veel administratieve handelingen verrichten zij om financiële verantwoording af te leggen, niet omdat het noodzakelijk is voor goede patiëntenzorg. Perverse prikkels staan goede patiëntenzorg zelfs in de weg. Bovendien tast administratie het werkplezier van psychiaters aan. Het is daarom tijd voor verandering, vinden psychiaters.

    Administratie leidt af

    De werkweek van een psychiater is hectisch. Werkdagen bestaan uit een mix van patiëntcontacten, vergaderingen, reizen en telefoontjes. Tussendoor doet de psychiater allerlei administratieve handelingen. De weergave van de weekagenda laat zien dat het verslagleggen van een patiëntcontact het meest tijdrovend is. Deze administratieve handeling is desalniettemin onbetwist. Net als iedere andere zorgprofessional heeft een psychiater behoefte aan een goed bijgehouden patiëntendossier.

    Het zijn de korte - steeds herhalende- administratieve handelingen die gedurende de dag de psychiaters van hun werk houden. Een voorbeeld hiervan is de urenregistratie die psychiaters moeten bijhouden om aan te tonen dat ze voldoende declarabele uren hebben gewerkt. Opgeteld is een psychiater wekelijks bijna twee uur bezig om vijfentwintig tot dertig declarabele uren te verantwoorden.

    Niet alleen de hoeveelheid administratieve handelingen zit psychiaters dwars. De manier waarop zij deze handelingen uitvoeren is onnodig tijdrovend. Psychiaters noemen gebrekkige ict-systemen en bezuinigingen op ondersteunend personeel als de voornaamste oorzaken.

    Administratie is kostbaar

    Administratie trekt een grote wissel op de tijd die psychiaters kunnen besteden aan hun patiënten. Dit gaat ten koste van patiëntenzorg en werkplezier. Uitgedrukt in euro’s gaat het bovendien om een grote maatschappelijke kostenpost. De tijd die een psychiater besteedt aan administratie moet namelijk ook betaald worden. Als alle 2.665 psychiaters een jaar lang iedere week een uur minder administreren dan levert dat al ruim tien miljoen euro op aan uitgespaarde loonkosten.

    Wantrouwen veroorzaakt vraag naar verantwoording

    De vraag aan psychiaters om uitvoerig verantwoording af te leggen betekent niet alleen in praktische zin dat zij aanlopen tegen hinderlijke onderbrekingen van hun werkzaamheden. Strikte richtlijnen beperken de autonomie die psychiaters nodig hebben om hun werk goed te kunnen doen en het voedt het gevoel dat GGZ-instellingen en de zorgverzekeraars hen niet vertrouwen.

    Kwaliteit staat onder druk door nadruk op kwantiteit

    Dit wantrouwen komt onder meer naar voren in de manier waarop productienormen het werk van de psychiater beheersen. Zorgverzekeraars vergoeden alleen directe- en indirecte patiëntenzorg, maar dit omvat lang niet alle werkzaamheden van een psychiater. Om te voorkomen dat psychiaters te weinig tijd besteden aan niet-declarabele werkzaamheden hanteren GGZ-instellingen kwantitatieve productienormen. Doorgaans moet een psychiater zestig tot tachtig procent van hun werktijd besteden aan declarabele uren.

    De nadruk op deze kwantitatieve norm betekent niet alleen dat een psychiater bijna twee uur kwijt is aan het registreren van uren. Het gaat ook ten koste van de aandacht voor de kwaliteit van de zorg. Binnen de organisatie kan iedereen van elkaar zien wie er voldoet aan de productienorm. In het ict-systeem verschijnt er een rood balkje achter je naam als dit niet het geval is, dan word je hierop aangesproken door je leidinggevende. Een goed gesprek over de kwaliteit van de zorg die een psychiater levert, komt daarentegen zelden voor.

    Strikte regels maakt verantwoording afleggen moeilijk en onrechtvaardig Een ander probleem van de productienormen is dat het miskent dat sommige werkzaamheden wel noodzakelijk maar niet declarabel zijn. Doordat de productienormen niet als richtlijn maar als regel gehanteerd worden, voelt het voor psychiaters extra onrechtvaardig als tijdrovende handelingen niet onder de productienorm vallen.

    Toch doen zij dit regelmatig om hun patiënten niet in de steek te laten. Een psychiater vertelt:

    Psychiater

    “Ik heb een uur gebeld voor een patiënt die bij ons ingeschreven had gestaan, uitgeschreven was en nu weer wil worden ingeschreven. Deze tijd kan ik niet declareren omdat ze nog niet ingeschreven staat. Dit uur gaat dus van mijn productie af. Toch doe ik het, want ik houd er niet van om iemand die hulp nodig heeft van het kastje naar de muur te sturen.”

    De strikte hantering van productienormen zet bovendien de betrouwbaarheid van het systeem onder druk. Het rechtvaardigheidsgevoel van psychiaters verleidt hen de grens op te zoeken van waarheidsgetrouw verantwoorden.

    “Volgens de zorgverzekeraar kun je binnen je eigen organisatie geen reistijd hebben. Dus reizen naar de ene locatie naar de andere mag je niet wegschrijven als reistijd terwijl dat wel een half uur kost.” Deze psychiater die niet bij naam genoemd wil worden, voegt daar aan toe: “Ik moet deze reistijd dus wegschrijven onder iets anders om mijn productienorm te halen. Al met al leidt dit tot creatief boekhouden.”
    De vraag aan psychiaters om verantwoording af te leggen resulteert in meer administratieve handelingen dan alleen de urenregistratie. De manier waarop psychiaters financieel verantwoording afleggen via DBC’s is hier een voorbeeld van. Iedere patiënt krijgt een DBC-code. Kortweg geeft de psychiater hiermee aan welke diagnose en behandeling bij de patiënt horen, zodat de zorgverzekeraar de juiste vergoeding kan overmaken.

    Voor de gezondheidstoestand van sommige patiënten bestaat geen passende DBC-code. De psychiater moet in dat geval toch een DBC-code kiezen en deze keuze kunnen verantwoorden, omdat de zorgverzekeraar de behandeling anders niet vergoedt . Het brengt de psychiater in een ingewikkelde spagaat: de patiënt naar huis sturen en niet behandelen is geen optie, niet kunnen declareren evenmin. ''Als je heel hard werkt en je koppelt dat niet aan je agenda-afspraken en DBC's, dan is het net alsof je als ober op een vol terras bent waar alle klanten het fantastisch vinden maar niemand afrekent door de drukte.” Aldus psychiater Emile Barkhof die werkzaam is bij GGZ-instelling Rivierduinen. De veel gekozen oplossing is dat de psychiater toch een DBC-code opvoert en achteraf extra tijd kwijt is met verantwoorden en aanpassen.

    Perverse prikkels lokken slechtere zorg uit

    Psychiaters ervaren de DBC’s als een inefficiënte manier om financieel verantwoording af te leggen aan de zorgverzekeraars. Het kost niet alleen veel tijd. Het zorgt ook voor perverse prikkels: goede zorg voor de patiënt kan de zorginstelling geld kosten. Een psychiater geeft het voorbeeld van een patiënt die hij intramuraal behandelt en bij wie verlof het herstel kan bevorderen:

    Psychiater

    “Iemand die in staat is met verlof te gaan valt onder een minder zware diagnosecategorie dan iemand bij wie verlof niet mogelijk is. Een lager niveau betekent dat de zorgverzekeraar minder uitbetaalt. Een instelling heeft dus financieel baat bij het zo min mogelijk verstrekken van verloven aan patiënten.”

    Gebrekkige ict-systemen

    Als het afleggen van verantwoording daadwerkelijk belangrijk is, hoort daar ook bij dat we hierin ondersteund worden met goede ict-systemen, zeggen de psychiaters. Digitalisering heeft zonder meer voordelen. Typen gaat sneller dan schrijven. E-mailen gaat sneller dan een brief met de post versturen. Vanaf de computer een dossier inzien is eenvoudiger dan het papieren dossier uit de kast halen. Maar digitalisering heeft ook een andere kant.

    De efficiëntie en gebruiksvriendelijkheid van de ict-systemen laat vaak te wensen over. “Een recept kan digitaal verstuurd worden maar kost wel zo’n zeventig muisklikken.” Aldus een psychiater die ons op het hart drukt dat zij niet overdrijft. Ook sluiten systemen vaak niet aan bij de complexiteit van de patiëntenzorg. Ze zijn naar het gevoel van de psychiaters meer gericht op verantwoording afleggen dan op het vergemakkelijken van het behandelproces. Het invoeren van gegevens in een ict-systeem leidt regelmatig tot foutmeldingen die de psychiater zelf moet verhelpen, met als gevolg verspilde tijd en energie.


    Bezuinigingen op ondersteunend personeel verhogen werkdruk van psychiaters

    Niet alleen gebrekkige ict-systemen laten psychiaters in de steek. In de afgelopen jaren is veel ondersteunend personeel verdwenen. Veel zorginstellingen hebben een bezuiniging van 222 miljoen euro op de curatieve-GGZ opgevangen door te korten op het aantal administratieve medewerkers. Maar de te verrichten administratie en andere ondersteunende taken zijn niet afgenomen, waardoor een deel hiervan nu op het bord van de psychiater ligt.

    Anders dan voorheen moeten zij veelal zelf afspraken inplannen, mailen, brieven typen en allerlei korte handelingen verrichten die afleiden van het contact met de patiënt.  

    Folkwin Hulshof

    psychiater bij GGNet

    “Ik heb een half uur face-to-face contact met een patiënt,daarna een kwartier tijd voor administratie. In dat kwartier moet ik ook vragen van collega”

    Verbetering is nodig en mogelijk

    Het is terecht dat psychiaters verantwoording afleggen: psychiaters moeten aan patiënten kunnen laten zien dat zij hun werk goed doen. En de samenleving mag verwachten dat zorgverzekeraars in de gaten houden dat publiek geld goed besteed wordt.

    Om toch te kunnen voldoen aan de vraag om verantwoording af te leggen, wringen psychiaters zich in allerlei bochten. Een volle agenda en het feit dat productienormen en DBC’s niet aansluiten op hun werkzaamheden met daarbij gebrekkige ict-systemen, en steeds minder ondersteunend personeel, leiden tot frustratie bij psychiaters. Zij zijn niet overtuigd dat het toenemen van de hoeveelheid administratie de kwaliteit van hun werk positief beïnvloedt of tot kostenbesparing leidt.

    Psychiaters zouden daarom minder tijd willen besteden aan het afleggen van verantwoording, zodat meer tijd vrijkomt om patiënten te helpen. Laten we dat in 2018 eens uitproberen. Productienormen schorten we een jaar op en alle psychiaters stoppen met het bijhouden van hun urenregistratie. Steekproefsgewijs worden enkele psychiaters gecontroleerd. Als hieruit blijkt dat het vertrouwen, waar de psychiater om vraagt, terecht blijkt, dan herhalen we dit experiment in 2019. En in 2020. En in 2021. Ondertussen kunnen we starten met experimenten om andere administratieve handelingen te schrappen.

    Auteurs: Lisanne van Eersel, Ruben Korte & Rik Maassen, leden van de denktank (Ont)Regel de Zorg. Zij brachten in opdracht van Het Roer Moet Om en VvAA de administratieve lastendruk van zes verschillende zorgberoepen in kaart. De Argumentenfabriek begeleidde hen daarin. 


    LisanneRubenRik